Τρεις φορές έφθασε στην πηγή χωρίς να πιει νερό η Μάργκαρετ Ατγουντ. Τρεις φορές ήταν υποψήφια για το βραβείο Μπούκερ αλλά έμεινε με τη μισή χαρά. Τα κατάφερε το 2000 με το μυθιστόρημα Ο τυφλός δολοφόνος. Τι να το κάνει όμως τώρα το Μπούκερ; Εχοντας πατήσει τα 60 χαίρει παγκόσμιας εκτίμησης, διατηρώντας επί 25 χρόνια τον τίτλο της γνωστότερης καναδής λογοτέχνιδος. Με 10 μυθιστορήματα στο βιογραφικό της μάλλον εκείνη προσδίδει κύρος στον βρετανικό θεσμό που αγκαλιάζει τους συγγραφείς της Κοινοπολιτείας προκειμένου να βρει κάποιο μυθιστόρημα της προκοπής.
Αν όμως υποθέσουμε ότι το Μπούκερ διευρύνει το κοινό ακόμη και για καταξιωμένους συγγραφείς, αν συμβάλλει έστω και λίγο στη ζήτηση ενός τίτλου, τότε πρέπει να παραδεχθούμε ότι η στιγμή ήταν ιδανική για την Καναδή. Ο τυφλός δολοφόνος είναι μάλλον το καλύτερο βιβλίο της. Παρά τα ζητήματα προσωπικού γούστου που τίθενται με τέτοιους αφορισμούς, όλοι θα αναγνωρίσουν ότι είναι ένα βιβλίο-κέντημα από άποψη δομής, με άψογα σκιαγραφημένους χαρακτήρες και με ικανοποιητικό άρωμα της εποχής, της δεκαετίας του 40.
Η Μάργκαρετ Ατγουντ δεν εισάγει καινά δαιμόνια στη λογοτεχνία με τον Τυφλό δολοφόνο. Η μέθοδος είναι «μυθιστόρημα μέσα στο μυθιστόρημα» με τη διαφορά ότι εδώ γίνεται επί δύο.
Η πρώτη φράση του βιβλίου είναι απολύτως ενδεικτική: «Δέκα μέρες μετά τη λήξη του πολέμου, η αδελφή μου, η Λώρα, έπεσε με το αμάξι της από μια γέφυρα». Διαισθανόμαστε από την πρώτη γραμμή ότι στις 700 σελίδες θα βρούμε τις συνισταμένες της εποχής, καταλαβαίνουμε πως πρόκειται για μια οικογενειακή ιστορία και ότι υπάρχει μπόλικη δόση μυστηρίου («έπεσε» από τη γέφυρα σημαίνει ότι αυτοκτόνησε;). Την ιστορία αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο η αδελφή της Λώρας, η Αϊρις Γκρίφεν, παντρεμένη σε μικρή ηλικία με πλούσιο βιομήχανο.
Η ανεξήγητη πτώση της Λώρας εγκαινιάζει έναν κατάλογο παράξενων θανάτων στην οικογένεια, τους οποίους προσπαθεί να βάλει σε τάξη η Αϊρις στα βαθιά της γεράματα. Είναι λοιπόν πάνω από 80 ετών όταν επιχειρεί να συνθέσει τις ψηφίδες.
Η Λώρα κληροδότησε στην αδελφή της ένα χειρόγραφο. Ενα μυθιστόρημα που την έκανε διάσημη μετά θάνατον. Ενα βιβλίο που σόκαρε την κοινωνία του Τορόντο με τις τολμηρές σκηνές του. Το μυθιστόρημα της Λώρας Τσέιζ έχει ηρωίδα μια πλουσία που συνάπτει ερωτική σχέση με έναν «αλήτη» (έναν «μπλε-κολάρο» θα λέγαμε πιο ευγενικά για την περίσταση). Της τηλεφωνεί ζητώντας ραντεβού, τα οποία πραγματοποιούνται εν αγνοία ασφαλώς της οικογενείας της. Πηγαίνουν στο πάρκο, κάτω από γέφυρες, σε βρώμικα δωμάτια. Εκεί τρίβει τα λερά ρούχα του πάνω στα ακριβά της υφάσματα, την πλησιάζει με το βαρύ του χνώτο και την ανάβει με έναν πολύ πρωτόγονο τρόπο. Ταυτόχρονα της αφηγείται μια ιστορία επιστημονικής φαντασίας που εκτυλίσσεται στον πλανήτη Ζάικρον.
Αυτό που μπορεί να θεωρηθεί αρετή του βιβλίου (οι τρεις παράλληλες ιστορίες) είναι δυνατόν στα μάτια κάποιου αναγνώστη να μοιάζει με το μειονέκτημά του. Συναντώνται πράγματι οι αφηγήσεις; Ο Τόμας Μάλον στο «NewYorkTimesBookReview» υποστηρίζει ότι μοιάζουν με τρία ξεχωριστά σχέδια που συγκολλήθηκαν και όχι με συμπαγή θεματική ενότητα. Και όμως οι ιστορίες στο τέλος δένουν. Οσο δένουν για παράδειγμα και οι παράλληλες ιστορίες στις Μνήμες του νερού της Αννίτας Σριβ που είδαμε πρόσφατα στην κινηματογραφική μεταφορά τους με τον Σον Πεν. Αν κάτι λείπει από τον Τυφλό δολοφόνο είναι η γέφυρα από την πρώτη ως την τρίτη ιστορία. Μια γέφυρα που ίσως να μην είναι και απαραίτητη.
Η Ατγουντ άρχισε να γράφει από τις αρχές της δεκαετίας του 60. Ξεκίνησε με ποίηση σε μια εποχή όπου οι συμπατριώτες της προτιμούσαν τον έμμετρο λόγο από τον πεζό. Ελάχιστα μυθιστορήματα εκδίδονταν τότε από αγγλόφωνους Καναδούς. Οπως ενδεικτικά αναφέρει η συγγραφέας σε συνέντευξή της το 1960 στο πανεπιστημιακό περιοδικό «TorontoQuarterly» στη συγκεντρωτική ετήσια παρουσίαση της βιβλιοπαραγωγής του 1960 αναφέρονταν πέντε μυθιστορήματα και 20 ποιητικές συλλογές. Ακολουθώντας το πνεύμα της εποχής εξέδωσε την ποιητική συλλογή Thecirclegame που τιμήθηκε με το βραβείο Ε. Ζ. Πρατ. Αποφάσισε όμως να γράψει «το μεγάλο καναδικό μυθιστόρημα» και μάλλον τα κατάφερε. Γιατί είναι η Ατγουντ που έβαλε την καναδική λογοτεχνία στον παγκόσμιο χάρτη.
Στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί οκτώ βιβλία της μαζί με τον Τυφλό δολοφόνο. Εχουν προηγηθεί οι τίτλοι: από τις εκδόσεις Γράμματα Η διπλή ζωή της Τζόαν Φόστερ και Η φαγώσιμη γυναίκα· από τις εκδόσεις Εστία Το μάτι της γάτας, Η ιστορία της πορφυρής δούλης και Ανάδυση· από τις εκδόσεις Ωκεανίδα Η κλέφτρα κίσσα και Το άλλο πρόσωπο της Γκρέις.
22 Ιουλίου 2001
|