Ο ταλαντούχος χειρουργός Τζέιμς Ντάιερ γεννιέται «το δέκατο τρίτο έτος της βασιλείας του Γεωργίου του Β», στα περίχωρα του Μπρίστολ. Μοναδική οδύνη αυτού του παράξενου ήρωα, η απόλυτη αναλγησία του: από παιδί δεν νιώθει κανενός είδους πόνο, ούτε σωματικό ούτε ψυχικό. Ετσι ενώ γίνεται πολύ πετυχημένος γιατρός, δεν καταφέρνει να συμπονέσει τους ασθενείς του και αντιμετωπίζει τους πάντες με παγερή αδιαφορία.
Το μυθιστόρημα Ο λυτρωτής πόνος, στο οποίο εκτυλίσσεται η ζωή του μυστηριώδους όντος, αποτέλεσε την πρώτη πεζογραφική απόπειρα του βρετανού Αντριου Μίλερ. Κυκλοφόρησε το 1997 και τιμήθηκε με το JamesTaitBlackMemorialAward. Το πρώτο πράγμα που θα έλεγε κάποιος για να συστήσει αυτό το βιβλίο είναι ότι θυμίζει Το άρωμα του Πάτρικ Ζίσκιντ. Με τη διαφορά ότι οι εξαντλητικές περιγραφές του Μίλερ και ο αφηγηματικός ιστός του παραπέμπουν τολμούμε να πούμε σε κλασικούς λογοτέχνες. Ο ίδιος αποφάσισε να γίνει συγγραφέας όταν σε ηλικία 18 ετών διάβασε Το ουράνιο τόξο του Ντ. Χ. Λόρενς. Πραγματοποίησε την επιθυμία του σχεδόν 20 χρόνια αργότερα και όλα συνηγορούν στην άποψη ότι είναι πολλά υποσχόμενος.
Ο Αντριου Μίλερ γεννήθηκε στο Μπρίστολ το 1960 και έζησε στην Ολλανδία, στην Ισπανία, στην Ιαπωνία. Εσχάτως εγκαταστάθηκε στο Δουβλίνο για να γράψει το τρίτο μυθιστόρημά του, με θέμα τον Φίλιππο της Ισπανίας. Εν τω μεταξύ τα κινηματογραφικά δικαιώματα του δεύτερου βιβλίου Ο ερωτευμένος Καζανόβας αγοράστηκαν από την εταιρεία PortobelloFilms. Φαίνεται λοιπόν πως o Μίλερ άρχισε να «εξαργυρώνει» την εμπειρία που αποκόμισε από μια ζωή περιπλάνησης και ασταθών επιλογών. Απασχολήθηκε κατά καιρούς σε διάφορα επαγγέλματα, όπως στη διανομή παγωτών με φορτηγό και στα γενικά καθήκοντα ενός ορνιθοτροφείου στο Μπαθ. Παράλληλα, παρακολούθησε μαθήματα δημιουργικής γραφής στα πανεπιστήμιο της EastAnglia και του Λάνκαστερ με την ελπίδα να μεταφέρει σε χαρτί τις ιδέες που είχε για βιβλία.
Βρισκόταν στην Ισπανία πριν από 10 χρόνια όταν διάβασε ένα άρθρο για τον Φραντς Αντον Μέσμερ (1734-1815), γιατρό, ο οποίος έγινε γνωστός από τη θεωρία του περί ζωικού μαγνητισμού. Βρήκε κάτι τραγικό και ταυτόχρονα κωμικό στην προσωπικότητά του και σκέφτηκε πως θα είχε ενδιαφέρον κάποια ανάλογη κεντρική φιγούρα σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα. Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια ώσπου να καταλήξει στα συγκεκριμένα γνωρίσματα του Ντάιερ και να συγκεντρώσει υλικό για τον 18ο αιώνα. Ηταν όμως βέβαιος πως σε μια τέτοια ιστορία θα μπορούσε να αφομοιώσει πολλά από τα παιδικά του βιώματα.
Οντας ο ίδιος γιος χειρουργού, μεγάλωσε ακούγοντας περιγραφές επεμβάσεων και διαβάζοντας ιατρικά έντυπα. Λέει μάλιστα πως στις πρώτες σελίδες του βιβλίου αξιοποίησε εικόνες που τον είχαν εντυπωσιάσει σε τρυφερή ηλικία, όταν παρακολούθησε κάποια ενημερωτική βιντεοταινία με θέμα την εξέταση πτωμάτων προς ανεύρεση των αιτίων θανάτου.
Ο Λυτρωτής πόνος ξεκινά με την αυτοψία του Τζέιμς Ντάιερ, ο οποίος όπως μαθαίνουμε στο τρίτο από τα οκτώ μέρη του βιβλίου υπήρξε καρπός βιασμού της μητέρας του από έναν άγνωστο. Ο Μίλερ δεν δαπανά χρόνο στην αναζήτηση της ταυτότητας του πατρός (ενδεχομένως είναι ο άγγελος του Κακού) ούτε ερμηνεύει μεταφυσικά την αναισθησία του ήρωα. Αυτή εκλαμβάνεται ως αξίωμα και εντάσεται σε μια, κατά τα άλλα, ρεαλιστική αφήγηση.
Ο Τζέιμς Ντάιερ ως μωρό δεν έκλαψε ποτέ ούτε άρθρωσε λόγο ώσπου να συμπληρώσει τα 11. Οι υποψίες για την παραδοξότητα της ύπαρξής του ξεκινούν νωρίς. «Στο τρίτο έτος του, μόνη με τον γιο της ένα απόγευμα, παρακολουθεί το ήρεμο, άδειο βλέμμα του που περιφέρεται σαν να καταλαβαίνει τα πάντα ή τίποτα και του τσιμπάει το μπράτσο με τα νύχια της τόσο δυνατά και επίμονα που το ματώνει σχεδόν. Οταν εκείνος την κοιτάζει απλώς ερωτηματικά και μετά στρέφει τα μάτια του στο μικρό ρουμπίνι που έχει σχηματιστεί στο μπράτσο του, η μητέρα τρομοκρατείται, αισθάνεται να την καταλαμβάνει ναυτία». Στο σχολείο είναι καλός μαθητής αλλά ταυτόχρονα το μοναδικό παιδί που αντιμετωπίζει αδιάφορα τις αφηγήσεις παραμυθιών. Οταν διαβάζουν στην τάξη Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ, παίρνει ύφος αδιάφορο.
Ο αναγνώστης θα θυμηθεί ότι στις πρώτες σελίδες, κάτω από τα σταυρωμένα χέρια του νεκρού Τζέιμς βρίσκεται ένας φθαρμένος τόμος με Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ. Δεν πρόκειται ασφαλώς μόνο για την ξανακερδισμένη παιδικότητα του ήρωα αλλά για μια αισιόδοξη υπόσχεση του Μίλερ, που ενισχύεται από το μότο στην αρχή του βιβλίου: «Και πήρες αυτό / που ήθελες από αυτή τη ζωή, έστω και έτσι; / Το πήρα / Και τι ήθελες; / Να λέω τον εαυτό μου αγαπημένο, να νιώθω / πως μ αγαπούν σ αυτή τη γη» (RaymondCarver). Οι υπερφυσικές δυνατότητες του Τζέιμς αποκαλύπτονται στον περίγυρό του όταν στα 11 πέφτει από μια κερασιά και σπάει το πόδι του. Δεν εκδηλώνει κανένα αίσθημα πόνου αλλά αποφασίζει να πει την πρώτη του λέξη (ήταν ένα «ναι» ή ένα «όχι», κατόπιν δεν το θυμόταν).
Λίγες εβδομάδες αργότερα μια επιδημία ευλογιάς πλήττει την κοινότητα του Μπλάιντ Γιόου και ο Τζέιμς χάνει όλη την οικογένειά του, πλην μιας αδελφής την οποία εγκαταλείπει τυφλή και αβοήθητη, για να πάρει τον δρόμο του προς τη μεγάλη πόλη, το Μπρίστολ. Οι Ερινύες θα αργήσουν αλλά θα τον επισκεφθούν.
Από αυτό το σημείο το μυθιστόρημα δανείζεται την αφηγηματική τεχνική του πικαρέσκ και ο Τζέιμς Ντάιερ ξεκινά τις περιπλανήσεις του. Ακολουθεί αρχικά έναν απατεώνα που τον χρησιμοποιεί γαι να πουλάει φάρμακα κατά του πόνου. Στη συνέχεια γίνεται προστατευόμενος ενός εκκεντρικού πλούσιου που κάνει συλλογή τεράτων της φύσης. Κάποια στιγμή κατατάσσεται στο βασιλικό πολεμικό ναυτικό όπου μαθαίνει τα μυστικά της ανατομίας δίπλα στον χειρουργό του πλοίου. Στα 21 του είναι γνωστός και πετυχημένος χειρουργός με ιατρείο στο Μπαθ. Η φήμη του εξαπλώνεται στην Ευρώπη και τον οδηγεί στην αυλή της αυτοκράτειρας Αικατερίνης. Παράλληλα, παρακολουθούμε τις επιλογές και τις περιπέτειες του αιδεσιμότατου Τζούλιους Λεστράντ (στο σπίτι του οποίου έζησε τις τελευταίες ημέρες του ο διάσημος πλην όμως αποδυναμωμένος χειρουργός).
Ο Τζέιμς Ντάιερ δεν θα άλλαζε τον υπεροπτικό και απόμακρο χαρακτήρα του αν δεν συναντούσε τη Μαίρη, τη γυναίκα που κατάφερε να τον κάνει να «αισθανθεί». Ο ανέραστος άνδρας ανακαλύπτει τις θεραπευτικές ικανότητες της αγάπης. Η ζωή του όμως θα είναι σύντομη ζει 33 χρόνια και με θεαματικές ανατροπές: το συναίσθημα, ο φυσικός πόνος και οι σωματική απόλαυση του αφαιρούν τα μεταφυσικά ταλέντα του. Ασφαλώς δεν θα το αποκαλύπταμε αν δεν το ανέφερε ο συγγραφέας από την αρχή του βιβλίου. Ο λυτρωτής πόνος είναι γραμμένος στον ενεστώτα, με πειστικούς διαλόγους και με αφήγηση όχι γραμμική, ενώ στην εξέλιξη του μύθου παρεμβάλλεται η αλληλογραφία του αιδεσιμότατου Τζούλιους Λεστράντ (ας μην ξεχνάμε ότι βρισκόμαστε στον 18ο αιώνα).
Μια αυστηρή κριτική για το βιβλίο ανέφερε ότι αποτελείται από πολλά επεισόδια που λειτουργούν ως ανεξάρτητες σκηνές και όχι ως μέρη μιας ενιαίας ιστορίας. Αυτό όμως γράφτηκε στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Στην Ευρώπη η υποδοχή των κριτικών υπήρξε θερμή.
20 Σεπτεμβρίου 1998
|